Czy moje dziecko ma dysleksję? Co robić, gdy dysleksja zostanie rozpoznana?

Dysleksja (specyficzne trudności w nauce czytania i pisania) to zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania przy stosowaniu standardowych metod nauczania i inteligencji na poziomie co najmniej przeciętnym oraz sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych.

Po raz pierwszy specyficzne trudności w uczeniu się opisano sto lat temu. I co ciekawe, przypadek dyslektyka, opisany został nie przez psychologa czy pedagoga, lecz przez... okulistę, W. Pringla Morgana. Do niego właśnie nauczyciel skierował czternastolatka, u którego podejrzewał wadę wzroku, bo nie odróżniał liter i nie mógł nauczyć się czytać. Ów okulista - po wykluczeniu wady wzroku - ten defekt nazwał "ślepotą słowną", "ślepotą na wyrazy".

Przyczyny tych trudności spowodowane są nieprawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego, a w szczególności zaburzeniami pamięci, opóźnieniem w rozwoju języka, kłopotami z orientacją, zaburzeniami w postrzeganiu wzrokowym czy słuchowym. Może mieć też podłoże genetyczne.

Dysleksja według badań Gerd Schulte-Körne jest dziedziczna. Prawdopodobieństwo odziedziczenia trudności w czytaniu szacuje na 60%, natomiast problemów z ortografią: 70 do 80%.

Objawy: trudności w czytaniu i pisaniu dostrzegane są dopiero u dzieci w okresie nauczania początkowego, a powinien je zauważyć już nauczyciel w klasie "0" w szkole lub w przedszkolu. Już u przedszkolaka można bowiem stwierdzić objawy, które cechują dzieci "ryzyka dysleksji".

Wiek przedszkolny (3-5 lat):

• opóźniony rozwój mowy;
• słabe umiejętności językowe: trudności z wypowiadaniem złożonych wyrazów,
• zapamiętywaniem nazw, budowaniem wypowiedzi;
• opóźniony rozwój ruchowy;
• mała sprawność ruchowa i koordynacja ruchów podczas czynności samoobsługowych, rysowania czy zabaw ruchowych.

Klasa "0" (6-7 lat):

• wadliwa wymowa, błędy gramatyczne;
• trudności z zapamiętaniem wiersza czy piosenki;
• trudności z różnicowaniem głosek podobnych (zaburzenia słuchu fonemowego) oraz z wydzielaniem z wyrazów sylab i głosek i z ich syntetyzowaniem (zaburzenia analizy i syntezy głoskowej i sylabowej);
• niechęć do rysowania, trudności z odtwarzaniem wzorów graficznych i szlaczków;
  niechęć do układanek;
• oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki, trudności z używaniem określeń: prawo-lewo, nad-pod itp.;
• trudności w nauce czytania.

Wiek szkolny (powyżej 7. roku życia):

• trudności z zapamiętaniem nazw, nazwisk (przekręcanie), szeregów nazw (dni tygodnia, miesiące), z zapamiętaniem tabliczki mnożenia, dat, szeregów cyfrowych (numery telefonu) błędne zapisywanie liczb wielocyfrowych;
• brzydkie pismo, niezdarny rysunek;
• trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne);
• mylenie liter podobnych pod względem kształtu (p-b-d-g, l-t-ł, m-n, w-u);
• mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie (d-t, z-s, w-f);
• opuszczanie, dodawanie, przestawianie liter.

Można rozróżnić kilka typów dysleksji:

• dysleksja typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo?przestrzennej;
• dysleksja typu słuchowego uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych;
• dysleksja integracyjna, kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej;
• dysleksja typu mieszanego, gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej;
• dysleksja wizualna, gdy występuje nieład tzw. nieporządek.

Odmiany dysleksji:

• dysleksja - terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu;
• dysortografia - specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych, mimo znania zasad poprawnej pisowni;
• dysgrafia - zniekształcenia strony graficznej pisma - brzydkie, niekaligraficzne pismo;
• dyskalkulia - specyficzne trudności w rozwiązywaniu najprostszych nawet zadań matematycznych, np. trudności w dodawaniu czy mnożeniu;
• dysfonia - objawia się niewyraźnym i cichym mówieniem - wada bardzo rzadko stwierdzana.

Ronald Davies, autor Daru dysleksji, podaje pozytywne aspekty dysleksji, do których należą:

• korzystanie z wrodzonej umiejętności przetwarzania i kreowania doznań percepcyjnych
• większa wrażliwość na otoczenie myślenie obrazami, nie słowami (w czasie 1 sekundy osoba myśląca werbalnie może mieć od dwóch do pięciu myśli w postaci pojedynczych słów, natomiast osoba myśląca niewerbalnie 32 obrazy myślowe)
• świetna intuicja i przenikliwość
• myślenie i spostrzeganie ma charakter polisensoryczny i polimodalny (dyslektycy wykorzystują wszystkie zmysły)
• realistycznie przeżywanie swoich myśli
• żywa wyobraźnia
• kreatywność/myślenie lateralne

Jak powinni postępować rodzice dziecka z dysleksją?

• Nie traktuj dziecka jak chorego, kalekiego, niezdolnego, złego lub leniwego.
• Nie karz, nie wyśmiewaj dziecka w nadziei, że zmobilizujesz je to do pracy.
• Nie łudź się, że dziecko "samo z tego wyrośnie", "weźmie się w garść", "przysiądzie fałdów" lub że ktoś je z tego "wyleczy".
• Nie spodziewaj się, że kłopoty dziecka pozbawionego specjalistycznej pomocy ograniczą się do czytania i pisania i skończą się w młodszych klasach szkoły podstawowej.
• Nie ograniczaj dziecku zajęć pozalekcyjnych, aby miało więcej czasu na naukę, ale i nie zwalniaj go z systematycznych ćwiczeń.
• Staraj się zrozumieć swoje dziecko, jego potrzeby, możliwości i ograniczenia, aby zapobiec trudnościom szkolnym.
• Spróbuj jak najwcześniej zaobserwować trudności dziecka: na czym polegają i co jest ich przyczyną. Skonsultuj się ze specjalistą (psychologiem, pedagogiem, logopedą).

Aby jak najwcześniej pomóc dziecku:

1. zaobserwuj w codziennej pracy z dzieckiem, co najskuteczniej mu pomaga,
2. korzystaj z odpowiedniej literatury i fachowej pomocy nauczyciela - terapeuty (w formie terapii indywidualnej i grupowej),
3. bądź w stałym kontakcie z nauczycielem i pedagogiem szkolnym.

• Bądź życzliwym, pogodnym, cierpliwym przewodnikiem i towarzyszem swego dziecka w jego kłopotach szkolnych.
• Chwal i nagradzaj dziecko nie tyle za efekty jego pracy, ile za włożony w nią wysiłek. Spraw, aby praca z dzieckiem była przyjemna dla was obojga.

Gdzie szukać pomocy?

Jeżeli u dziecka występują trudności w nauce, a zwłaszcza gdy występuje łącznie wiele spośród wyżej wymienionych objawów, należy niezwłocznie zwrócić się do:

• nauczyciela języka polskiego, wychowawcy dziecka lub pedagoga szkolnego, rejonowej poradni psychologiczno-pedagogicznej lub do innej poradni specjalistycznej udzielającej pomocy dzieciom i młodzieży,
• Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Dysleksji, 01-822 Warszawa, ul. Żeromskiego 55/67, tel. (022) 865 14 21(20).

Jak powinien pomóc dziecku dyslektycznemu nauczyciel - wychowawca?

• Jako pierwszy powinien dostrzec objawy zapowiadające trudności dziecka (czyli "objawy dysleksji").
• Powinien jak najwcześniej skierować dziecko na badania diagnostyczne do poradni.
• Celowym jest, aby opracował indywidualny program edukacji oraz wymagań i pomocy takiemu dziecku.
• Utrzymywać winien stały kontakt i współpracę z pedagogiem-terapeutą oraz rodzicami dziecka.

Jak może pomóc poradnia?

• W poradni przeprowadzić można specjalistyczne badania diagnostyczne dziecka (psychologiczne, pedagogiczne, logopedyczne i lekarskie) w celu ustalenia przyczyn trudności dziecka w nauce.
• Poradnia kieruje dziecko na zajęcia terapii pedagogicznej. Mogą one się odbywać w poradni lub w szkole.
• Psycholog lub pedagog poradni udzielić może szczegółowych wskazówek metodycznych odnośnie pracy z uczniem w domu i w szkole.
• Poradnia może także kierować uczniów z trudnościami w nauce czytania i pisania do klas terapeutycznych, organizowanych przy niektórych masowych szkołach podstawowych w Warszawie.
• Uczniowie ze szczególnymi trudnościami w nauce czytania i pisania mogą także otrzymać skierowanie do specjalistycznych ośrodków szkolno-wychowawczych (np. "Helenów" w Międzylesiu koło Warszawy).
• Poradnia kwalifikuje również takich uczniów na tzw. kolonie terapeutyczne organizowane w czasie wakacji, na których terapia pedagogiczna połączona jest z rekreacją.

Więcej porad na stronie: SPET

Źródła informacji: SPET, Wikipedia