Opracowania

Historia i społeczeństwo

Powstanie państwa polskiego. Panowanie Mieszka I

Trzy teorie powstania państwa polskiego

1. Teoria pochodząca z XIX wieku: państwo polskie powstało nagle, gwałtownie w wyniku najazdu jakichś obcych ludów (podobnie jak Ruś Kijowska założona przez Wikingów Wschodnich). Teoria ta została obalona przez Niemca H. Ludarta w opublikowanej przez niego w 1942 roku książce.
2. Teoria ta pochodzi z lat 60. XX wieku: państwo polskie powstało w wyniku długotrwałego rozwoju kultury łużyckiej. Jego zjednoczenie miało nastąpić w VII wieku.
3. Teoria współczesna: państwo polskie założył Mieszko I. Teoria ta jest poparta wynikami badań archeologicznych przeprowadzonych metodą dendrologiczną na terenie Poznania, Gicza i Gniezna.

Plemiona słowiańskie

Słowiańszczyznę zamieszkiwało wiele plemion, z których część została zjednoczona pod wodzą Mieszka I.

1. Grupa zachodnia plemion słowiańskich:
   • Plemiona polskie:
     • Wiślanie – nad górną Wisłą;
     • Plemiona śląskie (Dziadoszanie, Ślężanie, Opolanie, Golęszyce, Bobrzanie, Trzebiowianie) – nad górną i środkową Odrą;
     • Polanie – nad Wartą;
     • Mazowszanie – nad środkową Wisłą;
     • Pomorzanie – pomiędzy dolną Odrą, dolną Wisła, Bałtykiem i Notecią;
     • Lędzianie – nad Sanem i Wieprzem;
     • Goplanie – na Kujawach;
   • Plemiona połabskie (wieleckie);
   • Plemiona serbołużyckie;
   • Plemiona czeskie;
   • Plemiona morawskie;
   • Plemiona słowackie;
2. Grupa wschodnia plemion słowiańskich:
   • Plemiona ruskie;
3. Grupa południowa plemion słowiańskich:
   • Serbowie;
   • Chorwaci;
   • Słoweńcy;

Obok plemion słowiańskich Europę Środkowo-Wschodnią zamieszkiwały także plemiona Bałtów: Prusowie, Jaćwingowie, Litwini i Łotysze.

Powstanie państwa polskiego na podstawie trzeciej teorii

W IX i X wieku państwo Polan stało się najpotężniejsze w tym regionie (po upadku państwa wielkomorawskiego w X wieku). Było ono ośrodkiem jednoczenia ziem polskich nad Wisłą i Odrą w jeden organizm państwowy. Pierwszym historycznie poświadczonym księciem polskim był Mieszko I (ok. 960-992). Wg Galla Anonima, kronikarza Bolesława III Krzywoustego (1107-1138), przodkami Mieszka I byli Siemomysł (ojciec Mieszka I), Leszek (lub Lestek, dziad Mieszka I), Siemowit (pradziad Mieszka I) oraz legendarny Popiel. Pierwsze źródła, w których pojawiają się wzmianki o Mieszku i jego ziemiach pochodzą z lat 70. X wieku.

Wg Ibrahima Ibn Jakuba, podróżnika arabskiego, który opisywał potęgę gospodarczą i wojskową państwa Mieszka, było ono najpotężniejsze z 4 państw słowiańskich: polskiego, bułgarskiego, czeskiego i obodrzyckiego. Podawał on także, że drużyna Mieszka I liczyła około 3 tysięcy zbrojnych.

Warto w tym miejscu zauważyć, że dokumenty powstałe za panowania Mieszka I zawierają wzmianki dotyczące Mieszka - wielkiego władcy i jego ludu (czyli Polan). Dopiero w dokumentach powstałych za czasów Bolesława Chrobrego pojawiają się informacje na temat Bolesława Chrobrego i Polski (kraju, a już nie ludu - Polan). Świadczyć to może o tym, że Mieszko I nie był w Europie traktowany jako książę panujący nad krajem - ludem i terytorium, lecz tylko jako władca podporządkowanego mu ludu.

Chrzest Polski 966 roku – przyczyny i skutki

Chrzest Polski poprzedzony został zawarciem przymierza z Czechami w 965 roku oraz poślubieniem w 966 roku Dobrawy (Dąbrówki), córki władcy czeskiego Bolesława I Okrutnego.

Przyczyny przyjęcia chrztu w obrządku rzymskim:

• chęć zacieśnienia stosunków politycznych i militarnych z Czechami w momencie zagrożenia ze strony Marchii Wschodniej;
• dążenia Mieszka I do znalezienia się w gronie władców katolickich;
• próba ustrzeżenia państwa przed najazdami pod pretekstem chrystianizacji;
• chęć wprowadzenia ideologii, która tłumaczyłaby pochodzenie władzy – wg chrześcijaństwa władza pochodzi od Boga, a więc nie można jej kwestionować;
• dążenie do ogólnego rozwoju państwa, który miały ułatwić kontakty z państwami chrześcijańskimi;

Skutki przyjęcia chrztu w obrządku rzymskim:

• nawiązanie bliższych stosunków z Czechami;
• wzmocnienie pozycji państwa Mieszka I w Europie;
• powstanie możliwości współpracy z cesarstwem i papiestwem;
• organizacja kościelna stała się podstawą organizacji państwa;
• rozwój administracji państwowej - duchowni, którzy zaczęli przybywać na ziemie polskie prowadzili kancelarie i kontrolowali skarb państwa (bo potrafili czytać, pisać i liczyć);
• wzory chrześcijaństwa utwierdzały rodzącą się hierarchię feudalną i państwową;
• nastąpił rozwój kultury, sztuki i oświaty chrześcijańskiej na ziemiach polskich;
• utworzono biskupstwo misyjne w Poznaniu z biskupem Jordanem z Lotaryngii.

Ziemie polskie około 970 roku

Około roku 970 ziemie Mieszka I obejmowały:

• ziemię gnieźnieńską z Gnieznem;
• ziemię kruszwicką z Kruszwicą;
• ziemię kaliską z Kaliszem;
• ziemie między Wartą a Pilicą;
• ziemie nad górną Wartą;
• Mazowsze;
• Pomorze Zachodnie.

W 972 roku na państwo Mieszka I najechał margrabia Hodon, który w ten sposób chciał nie dopuścić do przyłączenia Pomorza do ziem polskich. Przegrał jednak bitwę pod Cedynią i musiał zaakceptować utrwalony tym samym związek ziem pomorskich z państwem polskim.

Ziemie około 990 roku

O zasięgu terytorialnym państwa Mieszka I około roku 990 dowiadujemy się z dokumentu   Dagome Iudex, który był aktem poddania państwa polskiego papieżowi (Dagome to imię Mieszka, w tym dokumencie). W dokumencie tym wymienione są:

• Wielkopolska;
• Kujawy;
• Mazowsze;
• Śląsk;
• Pomorze.

W Dagome Iudex nie ma mowy o ziemiach Wiślan z Krakowem, więc przypuszcza się, że tereny te przypadły Bolesławowi, synowi Mieszka I, i jego matce Dobrawie. Przez wyłączenie ich spod opieki papieża być może Mieszko chciał zagwarantować prawa do ziem polskich synom z małżeństwa z drugą żoną, Odą. Na niewiele się to jednak zdało, bo wkrótce po śmierci ojca, Bolesław wypędził swoich braci i macochę.

Wg   Dagome Iudex:

• powierzchnia kraju wynosiła około 250 tys. km², z czego 2/3 stanowiły lasy;
• liczba ludności wynosiła 1-2 mln;
• trzon państwa stanowiły ziemie Polan z głównymi grodami: Gnieznem, Poznaniem i Ostrowem Lednickim.

Organizacja państwa Mieszka I

W państwie Mieszka I istniał system fiskalny (podatkowy) pozwalający egzekwować od poddanych księcia srebro i produkty naturalne. Większość dochodów szła na utrzymanie drużyny liczącej około 3 tysięcy wojowników i ich rodzin. Książę płacił drużynnikom żołd, a oni zajmowali się obroną granic państwowych i administracją. Na przestrzeni X i XI wieku została utworzona organizacja terytorialna: większe jednostki (być może dawne terytoria plemienne) dzieliły się na obszary podporządkowane naczelnym grodom. Grody pełniły funkcje militarne, administracyjne i sądownicze, a wokół nich organizowana była działalność gospodarcza, mająca na celu zaspokojenie potrzeb załogi książęcej, urzędników itp. Istniało prawo książęce, które mówiło, że jeśli ktoś nie pełni służby rycerskiej, musi wykonywać prace związane z obroną i wyposażeniem grodu lub stacji oraz jest zobowiązany do świadczeń gospodarczych na rzecz księcia i jego drużynników.

Podstawową masę mieszkańców stanowili tzw. wolni kmiecie, posiadający własną ziemię. Niewolników w obecnym rozumieniu tego słowa nie było, natomiast schwytanych jeńców wojennych osadzano w ramach organizacji dziesiętnej (po dziesieciu, dwudziestu...) we wsiach księcia. Z pracy uwięzionych czerpano dochody.

W X wieku pojawiła się nieliczna ludność wolna, bądź niewolna trudniąca się rzemiosłem i wymianą towarową. Owi kupcy i rzemieślnicy skupiali się wokół głównych grodów, dając tym samym początek najstarszym ośrodkom miejskim.

Przez ziemie państwa polskiego przechodziły liczne szlaki handlowe, co sprzyjało rozwojowi rzemiosła i handlu. Główne to:

• z południa przez Bramę Morawską lub Kotlinę Kłodzką na północ, nad Bałtyk => wożono tędy bursztyny, futra i niewolników;
• wzdłuż Sudetów i Karpat przez Wrocław, Kraków, Gród Wołyński (nad Bugiem), a następnie przez Ruś Kijowską do Bizancjum i Włoch;
• z Rusi i z Bizancjum wzdłuż Bugu, przez Mazowsze, wzdłuż Wisły do morza;
• szlak morski: Flandria - Kołobrzeg - Truso - Wiskiauty - Stara Ładoga => sukna, wyroby rzemieślnicze, niewolnicy, ryby, sól.

Polityka Mieszka I w skrócie

• 965 r. - sojusz z Czechami i w konsekwencji ślub z księżniczką czeską Dobrawą;
• 966 r. - Chrzest Polski oraz wzmocnienie pozycji państwa Mieszka I;
• 968 r. - walki z Wieletami (na granicy północno-zachodniej) i zwycięstwo dzięki pomocy Czechów;
• 972 r. - w bitwie obronnej pod Cedynią Mieszko I pokonał wojska margrabiego Hodona;
• 973 r. - śmierć Ottona I i wybuch w Cesarstwie Niemieckim wojny o tron. Mieszko I poparł starania księcia Bawarii Henryka Kłótnika. Henrykowi nie udało się zdobyć tronu, który objął Otton II będący przeciwny państwu polskiemu (m.in. z powodu braku poparcia w wojnie o tron);
• 976 r. - na ziemie polskie napadł Wihman, jednak został pokonany przez połączone wojska polskie i czeskie;
• 978 r. - Otton II napadł na ziemie Mieszka I - była to zemsta za brak poparcia. Został on jednak pokonany w bitwie nad Odrą;
• po 978 r.  - Mieszko I ożenił się po raz drugi z zakonnicą Odą, krewną cesarza niemieckiego, w wyniku czego doszło do sojuszu z Cesarstwem przeciw Czechom;
• 980 - wybuch wojny, polsko-czeskiej, którą spowodowała zmiana przez Mieszka I sojuszu. Naprzeciw siebie stanęły wojska czesko-wieleckie i polsko-saskie (niemieckie). Zwycięstwo odnieśli Polanie i zdobyli Śląsk;
• 989 - Mieszko napadł na Czechy i odebrał im zagrabioną wcześniej Małopolskę z Krakowem;
• 990 - Dagome Iudex, czyli poddanie państwa polskiego papiestwu;
• 992 - śmierć Mieszka I.

Artykuł pochodzi z serwisu  www.maximus.pl