Opracowania

Historia i społeczeństwo

Narodziny państwa polskiego

Polska, Mieszko I, Historia, Bolesław Chrobry, Piastowie

Najważniejsze daty:

• 966 r. – chrzest Polski
• 968 r. – powstanie pierwszego biskupstwa w Poznaniu
• 972 r. – bitwa pod Cedynią
• 1000 r. – zjazd gnieźnieński
• 1002-1018 r. – wojna polsko-niemiecka
• 1018 r. – pokój w Budziszynie
• 1025 r. – koronacja Bolesława Chrobrego

Tereny dzisiejszej Polski w początkach I tysiąclecia n.e. zamieszkiwało kilka plemion słowiańskich. Słowianie zaliczają się do ludów indoeuropejskich, które w wyniku wojen międzyplemiennych oraz wędrówek ludów opanowały znaczne tereny w Europie Środkowej oraz Wschodniej i Południowej.

Wyróżniamy trzy grupy Słowian:  

• zachodni   – zaliczamy do nich nich plemiona polskie, pomorskie, połabskie, serbołużyckie, czeskie, moraskie, czeskie, słowackie;  
• wschodni   – plemiona ruskie;  
• południowi   – plemiona serbskie, chorwackie i słoweńskie

Wśród plemion zamieszkujących tereny pomiędzy Morzem Bałtyckim a Karpatami, czyli tereny Polski, wyróżniamy:

• Mazowszan   – zajmowali tereny nad środkową Wisłą;
• Pomorzan   – zajmowali obszar pomiędzy dolną Odrą, dolną Wisłą a Bałtykiem;
• Lędzian   – zamieszkiwali tereny nad Sanem i Wieprzem;
  Goplan – przebywali na terenie Kujaw;
• plemiona śląskie – należały do nich tereny nad górną i środkową Odrą.

Ponadto mówić możemy w tym okresie o dwóch plemiennych państwach  
tj. państwie Wiślan i Polan.

• Państwo Wiślan powstało nad górną Wisłą, jego najważniejszymi ośrodkami były Kraków oraz Wiślica. Założyciel państwa Wiślan, którego nie znamy z imienia, został z czasem pokonany przez księcia państwa wielkomorawskiego, Świętopełka i zmuszony do przyjęcia chrztu, zaś jego państwo wcielone siłą do ziem wielkomorawskich. Po upadku Państwa Wielkomorawskiego ziemie Wiślan przypuszczalnie znalazły się w zasięgu wpływów czeskich.
• Państwo Polan – nie mamy danych na temat jego początków, pierwsza informacja, pochodząca z kręgu chrześcijańskiego, mówi o walkach jakie władca Polan, Mieszko, toczył w 963 roku o dolną Odrę z plemieniem Wieletów. Państwo to, w drodze podbojów ziem innych plemion szybko powiększało swój obszar – około połowy lat 60. IX stulecia państwo Mieszka zajmowało obszar Wielkopolski, Kujaw, Mazowsza oraz części Pomorza.

Mieszko I

Mieszko I, władca Polan, był pierwszym historycznym władcą Polski. Według kroniki Galla Anonima jego przodkami i poprzednimi władcami państwa polskiego byli Siemowit, Piast, Leszek i Siemomysł. Główną siedzibą państwa było w tych czasach Gniezno.

Chrzest Polski  

Jedną z najważniejszych decyzji podjętych przez Mieszka I było przyjęcie chrztu.
965 r. – Mieszko I zdecydował się na przymierze z Czechami oraz ślub z księżniczką czeską Dobrawą.

966 r. – Mieszko I przyjął chrzest za pośrednictwem czeskim. Wraz z księciem chrzest przyjęło najbliższe otoczenie księcia, chrystianizacja całego kraju trwała jeszcze przez kilka stuleci. Pierwszym polskim biskupem został w 968 r. Jordan, zaś siedzibą pierwszego biskupstwa – Poznań.

Korzyści osiągnięte z chrystianizacji kraju:

• przynależność do krajów chrześcijańskiej Europy;
• przyjęcie dziedzictwa cywilizacji chrześcijańskiej – rozwój kultury, sztuki i nauki;
• rozwój wewnętrznych struktur państwa;  
• rozwój szkolnictwa – alfabetyzacja społeczeństwa;
• ochrona przed wpływami niemieckimi;
• wzmocnienie pozycji Mieszka I na arenie międzynarodowej.

Polska za rządów Mieszka I

Pierwsza informacja, jaką posiadamy o Mieszku I, mówi o walkach toczonych przez niego nad Odrą z Wieletami w 965 r. Jako władca młodego państwa Mieszko I walczył zarówno o jego przetrwanie jak i o rozszerzenie granic.

Bitwa pod Cedynią w 972 r. z margrabią Hodonem zakończyła zmagania o zwierzchność nad Pomorzem Zachodnim.  

Ok. 990 r. Mieszko I doprowadził do włączenia do państwa polskiego Śląska (do tej pory Śląsk pozostawał w zależności od Czech).

Dokument  „Dagome Iudex” – akt oddania państwa polskiego pod opiekę papiestwa zawiera opis ziem znajdujących się w jego granicach (w chwili wystawienia dokumentu, czyli ok. roku 990 – pod koniec życia Mieszka I), zalicza do nich: Wielkopolskę, Kujawy, Mazowsze, Śląsk i prawdopodobnie Pomorze.

Wymienione ziemie, tworzące państwo polskie, były bardzo słabo i nierównomiernie zaludnione, poszczególne osady powstawały w dolinach rzek, bardzo duże obszary pozostawały niezaludnione. Komunikacja pomiędzy poszczególnymi rejonami kraju była bardzo zła. Centrum polityczne stanowiły tereny obecnej Wielkopolski z grodami: Gnieznem, Poznaniem, Ostrowem Lednickim czy Gieczem.

Mieszko I zmarł ok. 992 r.

Bolesław Chrobry

Po śmierci Mieszka I ziemie polskie zostały podzielone pomiędzy jego trzech synów: Bolesława Chrobrego, syna z pierwszego małżeństwa z czeską Dobrawą oraz jego przyrodnich braci, pochodzących z małżeństwa z niemiecką księżniczką Odą. Po krótkich walkach Bolesław Chrobry przejął ich dzielnice i objął władzę w całym kraju.

Polityka zagraniczna Bolesława Chrobrego

W pierwszych latach panowania Bolesław Chrobry utrzymywał poprawne stosunki z cesarstwem niemieckim. Patronował misji chrystianizacyjnej na terenach Prusów, a kiedy w jej trakcie, w 997 r. zginął biskup Wojciech, Bolesław Chrobry wykupił jego zwłoki i umieścił w Gnieźnie jako relikwie.  

1000 rok – zjazd gnieźnieński

W Gnieźnie doszło do spotkania pomiędzy Bolesławem Chrobrym a cesarzem Ottonem III, który przybył tu m.in. dla odbycia pielgrzymki do grobu św. Wojciecha.  

W czasie zjazdu ogłoszono utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie oraz trzech biskupstw: w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Pierwszym arcybiskupem został brat św. Wojciecha, Radzim-Gaudenty. Biskup poznański Unger został dożywotnio wyłączony spod władzy arcybiskupa gnieźnieńskiego.

Podczas zjazdu Bolesław Chrobry został uhonorowany przez cesarza Ottona III poprzez symboliczne przekazanie mu diademu i włóczni św. Maurycego, co można interpretować jako zgodę na koronację obdarowanego władcy.

Wkrótce po zakończeniu zjazdu gnieźnieńskiego zmarł cesarz Otton III, a jego miejsce zajął nieprzychylny Polsce Henryk II. Zmieniła się także polityka Bolesława wobec Cesarstwa.

W 1002 r. Bolesław Chrobry wkroczył na tereny podporządkowane cesarstwu i zajął Łużyce, Miśnię oraz Milsko. Rozpoczęty w tym momencie konflikt będzie ciągnął się aż do roku 1018. Można wyróżnić trzy etapy konfliktu:

1. Pierwszy z nich, rozpoczęty w 1002 r., zakończył się w 1005 r. Po podboju terenu Łużyc, Miśni i Milska, w 1003 r. Bolesław Chrobry wmieszał się w konflikt dynastyczny Przemyślidów: w toku walk zajął Czechy, Morawy i Słowację, jednocześnie odmawiając złożenia hołdu z tych ziem cesarzowi Henrykowi II. Wobec tej odmowy Henryk II w 1005 r. podjął wyprawę odwetową przeciwko Bolesławowi i dotarł, aż pod Poznań, gdzie zawarto pokój, na mocy którego Bolesław stracił większość zajętych wcześniej ziem.
2. W latach 1007-1013 trwała druga faza wojny. Bolesław Chrobry ponownie zajął Milsko i Łużyce, na mocy pokoju w Merseburgu cesarz oficjalnie nadał mu te miejscowości jako lenno.
3. Pokój został ponownie zerwany w 1015 r., walki trwały do 1018 r, ale wojska cesarskie poniosły klęskę – pokój podpisany w 1018 r. w Budziszynie przyznawał Polsce Milsko i Łużyce, zaś w Miśni cesarz zobowiązał się osadzić margrabiów przyjaznych Polsce, ponadto obiecał dostarczyć posiłki na planowaną przez Bolesława wyprawę do Kijowa.
4. 1018 r. – wyprawa kijowska okazała się dużym sukcesem Polski: Bolesław Chrobry wykorzystując spory dynastyczne między Rurykowiczami, doprowadził do przyłączenia do Polski Grodów Czerwieńskich, a wracając do kraju wywiózł z Kijowa wielkie łupy.

Polityka wewnętrzna Bolesława Chrobrego

Bolesław Chrobry kładł nacisk na rozwinięcie polskiego systemu obronnego: fortyfikowano grody, wzniesiono linię umocnień wzdłuż Nysy Kłodzkiej i Bobru.

Wielkim sukcesem Bolesława było doprowadzenie przed śmiercią do koronacji. Wykorzystując bezkrólewie w Cesarstwie Niemieckim, uzyskał od papieża zgodę i w 1025 r. koronował się na pierwszego króla Polski. Wkrótce potem zmarł, ale natychmiast koronował się jego syn Mieszko II, wyznaczony przez Bolesława na następcę.

Bolesław Chrobry był pierwszym władcą, który przez sąsiednie ludy traktowany był jako władca kraju – Polski, a nie plemiona Polan. Za jego panowania Polska postrzegana była jako silne i bogate państwo, czego odzwierciedlenie znajdujemy chociażby w kronikach opisujących zjazd gnieźnieński.

Artykuł pochodzi z serwisu  www.maximus.pl  

Tagi: Polska, Mieszko I, Historia, Bolesław Chrobry, Piastowie